Program Partii Razem dla pracy w pigułce
Kodeks pracy chroni etatowca w typowej firmie, ale całe grupy pracujących wypadają poza ten parasol: twórca rozliczający nieregularny dochód, doktorantka na stypendium zamiast pensji, pracownik z Ukrainy zatrudniony poniżej kwalifikacji, stażysta pracujący za darmo „na próbę". Razem wychodzi z prostej zasady zapisanej w rozdziale „Państwo po stronie pracujących" deklaracji programowej: jeśli ktoś wykonuje pracę, należą mu się prawa pracownicze — niezależnie od formy umowy, zawodu czy paszportu. Ten hub zbiera postulaty dla tych, których dzisiejsze prawo pracy zostawia na marginesie.
Bo ich dochód jest nieregularny, a prawo traktuje ich jak przedsiębiorców. Osoba profesjonalnie zajmująca się kulturą często pracuje od projektu do projektu, bez ciągłości ubezpieczenia zdrowotnego i emerytalnego. Razem już w stanowisku z 2017 roku domagał się uregulowania opodatkowania twórców w porozumieniu ze środowiskiem, a program idzie dalej: uregulowanie statusu zawodowego artystów i objęcie ich systemem ubezpieczeń społecznych. Jak taki status mógłby wyglądać, rozkłada tekst Status zawodowy artystów.
Nauka trzyma się na prekariacie. Doktoranci i młodzi badacze pracują na stypendiach i grantach bez pełni praw pracowniczych, a adiunkci — na umowach, które kończą się razem z projektem. To ta sama uśmieciowiona logika, którą Razem zwalcza na całym rynku pracy: etat tam, gdzie realnie wykonuje się pracę. Wątek prowadzi razem z siostrzanym serwisem Razem dla nauki, a od strony praw pracowniczych rozkłada go tekst Prekariat akademicki.
Formalnie tak, w praktyce często pracuje poniżej kwalifikacji i za niższą stawkę. Razem w stanowisku Rady Krajowej z marca 2022 roku postawił sprawę wprost: praca migrantów musi być „na równych warunkach z pracownikami polskimi", a godność trzeba oprzeć na „fundamentalnej równości wszystkich pracujących w Polsce". Chodzi też o zwykły interes krajowej załogi — wyzyskiwany pracownik z zagranicy zbija stawki wszystkim. Dlatego partia chce ułatwić migrantom wykonywanie pracy zgodnej z kwalifikacjami i dołączanie do związków zawodowych. Rzecz rozwija tekst Prawa pracowników z Ukrainy.
Na papierze obowiązuje, w praktyce bywa martwy. Kodeks pracy zakazuje nierównego traktowania w zatrudnieniu ze względu na płeć, wiek, niepełnosprawność, pochodzenie czy przekonania (art. 18³ᵃ, ISAP), ale dochodzenie roszczeń spada na pokrzywdzonego, który zwykle wciąż jest zależny od pracodawcy. Razem chce, by zakaz dyskryminacji — obejmujący także orientację seksualną i tożsamość płciową — był realnie egzekwowany, a nie pozostawał deklaracją. Wątek tożsamościowy prowadzi serwis Razem dla równości, a od strony prawa pracy rozkłada go tekst Zakaz dyskryminacji w zatrudnieniu.
Bo najczęściej jest zwykłą pracą, za którą się nie płaci. Bezpłatne staże i fikcyjny wolontariat pozwalają zdobyć doświadczenie tylko tym, których stać na miesiące pracy bez wynagrodzenia — reszcie zamykają drogę do zawodu i zbijają stawki wszystkim. Program Razem jest tu jednozdaniowy i twardy: koniec z bezpłatnymi stażami oraz fikcyjnym wolontariatem. Kto na darmowej pracy zyskuje, a kto traci, rozkłada tekst Koniec darmowej pracy.
Skończymy z bezpłatnymi stażami oraz fikcyjnym wolontariatem. (…) Uregulujemy kwestię statusu zawodowego osób profesjonalnie zajmujących się działalnością artystyczną i obejmiemy je systemem ubezpieczeń społecznych.— Deklaracja programowa Partii Razem (2025), rozdz. „Państwo po stronie pracujących”, partiarazem.pl
Fundamentem egzekwowania tych praw pozostaje silna Państwowa Inspekcja Pracy i zorganizowana strona pracownicza — związki zawodowe.
Bezpłatny staż i fikcyjny wolontariat to najczęściej zwykła praca, za którą się nie płaci. Otwierają drogę do zawodu tylko tym, których stać na miesiące pracy bez wynagrodzenia, a wszystkim innym zbijają stawki na starcie kariery. Program Razem jest tu jednozdaniowy: koniec z bezpłatnymi stażami oraz fikcyjnym wolontariatem.
Pracownik z Ukrainy formalnie ma w Polsce równe prawa, w praktyce często pracuje poniżej kwalifikacji i za niższą stawkę, a skutki tego ponosi cała załoga — pracodawca, który zatrudni kogoś taniej i bez praw, osłabia pozycję negocjacyjną wszystkich. Razem chce równych warunków pracy, uznawania kwalifikacji i łatwiejszego wstępowania migrantów do związków zawodowych.
Twórca pracuje od projektu do projektu, z nieregularnym dochodem i bez ciągłości ubezpieczenia — a prawo traktuje go jak przedsiębiorcę albo nie obejmuje wcale. Pandemia obnażyła, jak chwiejne są fundamenty kultury opartej na umowach śmieciowych. Razem chce uregulować status zawodowy artystów i objąć ich systemem ubezpieczeń społecznych.
Polska nauka trzyma się na stypendiach poniżej płacy minimalnej i umowach, które kończą się razem z grantem. To ta sama uśmieciowiona logika, którą Razem zwalcza na całym rynku pracy. Partia chce umów o pracę dla doktorantów, wynagrodzeń nie niższych niż płaca minimalna, ustawowej waloryzacji pensji na uczelniach i jawności konkursów.
Kodeks pracy zakazuje nierównego traktowania ze względu na płeć, wiek, niepełnosprawność, pochodzenie czy przekonania, ale dochodzenie roszczeń spada na pracownika zależnego od pracodawcy. Razem chce, by zakaz — obejmujący także orientację seksualną i tożsamość płciową — był realnie egzekwowany, a nie pozostawał deklaracją.
