Prawa pracowników z Ukrainy — bo wyzysk jednych zbija stawki wszystkim

Tue, 14 Jul 2026 05:28:00 +0200

Miliony osób, które przyjechały do Polski z Ukrainy, weszły na nasz rynek pracy — i szybko okazało się, że formalna równość praw to nie to samo co równe traktowanie. Lekarka pracuje poniżej kwalifikacji, inżynier bierze zlecenie za stawkę, której Polak by nie przyjął, a słabsza znajomość języka i przepisów czyni z migranta łatwy cel dla nieuczciwego pracodawcy. Razem podchodzi do tego z pozycji solidarności całej klasy pracującej: równe warunki pracy, uznawanie kwalifikacji i łatwiejsze wstępowanie do związków — bo wyzysk jednych osłabia wszystkich.

Czy pracownik z Ukrainy ma równe prawa?

Na papierze tak, w praktyce bywa różnie. Już w stanowisku Rady Krajowej z marca 2022 roku Razem postawiło sprawę wprost: praca migrantów musi odbywać się „na równych warunkach z pracownikami polskimi", a chętni powinni móc podjąć zajęcie „zgodne z ich kwalifikacjami". Tymczasem częstym losem przybysza jest praca poniżej wykształcenia, za pensję ledwie starczającą na życie — marnotrawstwo kompetencji, na którym traci też polska gospodarka, potrzebująca lekarzy, nauczycieli i inżynierów.

Dlaczego to sprawa całej załogi?

Bo stawka wyzyskiwanego pracownika staje się punktem odniesienia dla wszystkich. Kiedy pracodawca może zatrudnić kogoś taniej i bez praw, słabnie pozycja negocjacyjna każdego — również pracownika z polskim paszportem. Dlatego Razem wiąże godność migrantów z „fundamentalną równością wszystkich pracujących w Polsce" i wskazuje, że tylko wspólna, ponadnarodowa organizacja pracowników potrafi się temu przeciwstawić — „tylko tak położyć możemy kres faszystowskim fake newsom i szczuciu jednych na drugich". Zamiast dać się skłócić, pracownicy zyskują, gdy do tego samego związku należą niezależnie od pochodzenia. Jak niskie uzwiązkowienie osłabia wszystkich, rozkłada tekst Wolne związki zawodowe.

Co konkretnie proponuje Razem?

Włączenie migrantów w rynek pracy na uczciwych zasadach. Stanowisko z 2022 roku wzywało do umożliwienia przybyszom pracy zgodnej z wykształceniem — przez kursy języka, pomoc w uznaniu kwalifikacji i egzaminach zawodowych — oraz do ułatwienia im dołączania do związków. Deklaracja programowa dokłada do tego sprawne mechanizmy integracji obcokrajowców: więcej tłumaczy w urzędach do spraw cudzoziemców i realny dostęp do nauki języka i kultury polskiej. Integracja przez pracę na równych prawach jest tańsza i bezpieczniejsza niż spychanie ludzi w szarą strefę.

Co proponuje Razem

Postulaty ze stanowiska Rady Krajowej ws. integracji pracowników z Ukrainy (2022) i deklaracji programowej:

Praca na równych warunkach z pracownikami polskimi — koniec z niższą stawką „bo z zagranicy".
Uznawanie kwalifikacji — kursy języka, pomoc w egzaminach zawodowych, praca zgodna z wykształceniem.
Łatwiejsze wstępowanie migrantów do związków zawodowych — wspólna obrona warunków pracy ponad podziałami.
Sprawne mechanizmy integracji — więcej tłumaczy w urzędach i dostęp do nauki języka polskiego.

Kontekst grup wypychanych poza ochronę prawa pracy zbiera hub Prawa każdego pracownika.

Źródła i dalsza lektura

Zakaz dyskryminacji w zatrudnieniu — dlaczego prawo na papierze bywa martwe

Tue, 14 Jul 2026 05:06:00 +0200

Prawo pracy zakazuje dyskryminacji w kilku artykułach i brzmi to twardo — dopóki ktoś nie spróbuje z tego zakazu skorzystać. Wtedy okazuje się, że cały ciężar spoczywa na osobie pokrzywdzonej: to ona ma udowodnić, że pominięto ją przy awansie z powodu wieku, zapłacono mniej z powodu płci albo nie zatrudniono z powodu pochodzenia — i to ona robi to, wciąż będąc zależną od tego samego pracodawcy. Razem chce, żeby zakaz dyskryminacji przestał być deklaracją, a stał się realnie egzekwowanym prawem — obejmującym także orientację seksualną i tożsamość płciową.

Czego dziś zakazuje prawo?

Na papierze zakazuje sporo. Kodeks pracy nakazuje równe traktowanie w zatrudnieniu i zakazuje różnicowania sytuacji pracownika ze względu na płeć, wiek, niepełnosprawność, rasę, religię, narodowość, przekonania polityczne, pochodzenie etniczne, wyznanie czy orientację seksualną — a także ze względu na rodzaj umowy i wymiar czasu pracy (art. 18³ᵃ, ISAP). Katalog jest szeroki i obejmuje zarówno rekrutację, jak i płacę, awans czy dostęp do szkoleń. Problem nie leży w brzmieniu przepisu, lecz w tym, co się dzieje, gdy trzeba go wyegzekwować.

Dlaczego zakaz bywa martwy?

Bo egzekucja jest zaprojektowana wokół samotnego pracownika. Żeby dochodzić swoich praw, trzeba wytoczyć proces przeciw pracodawcy, od którego zależy się finansowo, licząc się z ryzykiem odwetu i kosztami. Dyskryminacja płacowa dodatkowo chowa się w nieprzejrzystości wynagrodzeń — gdy nikt nie zna widełek, trudno wykazać, że płaci się różnie za tę samą pracę; dlatego jawność płac jest jednocześnie narzędziem antydyskryminacyjnym. Bez zorganizowanej strony pracowniczej i realnego nadzoru zakaz pozostaje przepisem, po który mało kto sięga.

Kogo prawo wciąż chroni najsłabiej?

Osoby, wobec których dyskryminacja bywa społecznie „przemilczana". Choć orientacja seksualna jest w katalogu, w praktyce osoby LGBT+ wciąż mierzą się w pracy z nierównym traktowaniem, a tożsamość płciowa nie jest wprost wymieniona w przepisach. Razem chce domknąć tę lukę i objąć ochroną także tożsamość płciową, tak by nikt nie tracił pracy ani awansu z powodu tego, kim jest. Ten wątek prowadzi serwis Razem dla równości. Egzekwowanie zakazu spina się z resztą programu pracy: silną Państwową Inspekcją Pracy i zorganizowaną stroną pracowniczą.

Co proponuje Razem

Postulaty z deklaracji programowej — rozdział „Państwo po stronie pracujących" oraz rozdział o równości:

Realne egzekwowanie zakazu dyskryminacji w zatrudnieniu, a nie sama deklaracja w kodeksie.
Ochrona ze względu na orientację seksualną i tożsamość płciową — domknięcie luki w przepisach.
Jawność wynagrodzeń jako narzędzie przeciw ukrytej dyskryminacji płacowej.
Silniejsza pozycja pracownika — nadzór inspekcji i związków zamiast pozostawiania pokrzywdzonego samemu sobie.

Kontekst całego podtematu praw grup wypychanych poza ochronę prawa pracy zbiera hub Prawa każdego pracownika.

Rownosc | Razem dla pracy

Prawa pracowników z Ukrainy — bo wyzysk jednych zbija stawki wszystkim

Czy pracownik z Ukrainy ma równe prawa?

Dlaczego to sprawa całej załogi?

Co konkretnie proponuje Razem?

Co proponuje Razem

Źródła i dalsza lektura

Zakaz dyskryminacji w zatrudnieniu — dlaczego prawo na papierze bywa martwe

Czego dziś zakazuje prawo?

Dlaczego zakaz bywa martwy?

Kogo prawo wciąż chroni najsłabiej?

Co proponuje Razem

Źródła i dalsza lektura